Ziemia starachowicka 11 listopada 1918 roku i w początkach niepodległości. Tak powstawały u nas zręby wolnej Ojczyzny

Tomasz Trepka
Na początku listopada 1918 roku większość miast i wsi w regionie znajdowała się w rękach polskich. Już w październiku przeprowadzono zmiany w radzie miasta Wierzbnika na czele której stanął burmistrz Józef Jedynak, a kolejnym w latach 1919-1923 był Władysław Miernik. Przejęcie władzy od Austriaków w Wierzbniku miało miejsce 6 listopada 1918 roku. Najtrudniejsze miało dopiero nadejść. Władze powiatowe zmuszone były sobie radzić z olbrzymią ilością powierzonych zadań.

Wszystko to odbywało się w warunkach niezwykle trudnej sytuacji ekonomicznej, rodzącej się Polski. Jak wyglądały pierwsze lata niepodległości? Z jakimi problemami w odrodzonej Polsce musieli sobie radzić mieszkańcy powiatu oraz władze samorządowe, na które spadł podstawowy ciężar odbudowy i rozwoju regionu?

Przewinienia władzy

Jedną z największych bolączek był brak odpowiedniego przygotowania u osób sprawujących zajmowane stanowiska w administracji. W wyniku kontroli magistratu w Wierzbniku przeprowadzonej w październiku 1920 roku stwierdzono wiele nieprawidłowości w zakresie prowadzenia księgowości oraz braku wielu innych dokumentów, w tym rachunków potrzebnych do potwierdzenia na co były wydatkowane pieniądze przeznaczone na odbudowę ze zniszczeń wojennych. Ocena wizytatorów była niezwykle krytyczna, skoro domagali się oni unieważnienia wyborów ówczesnego burmistrza miasta i jego zastępcy. – Zwracamy się do władz Województwa o co rychlejsze załatwienie sprawy burmistrza z urzędu. Obecny stan gospodarki miejskiej dłużej trwać nie może, bez szkody dla miasta – stwierdzono w jednym z raportów sejmiku powiatu iłżeckiego.
W pierwszej połowie 1921 roku władze powiatu zmuszone były poradzić sobie z kolejnymi trudnościami, jakie niósł ze sobą strajk powszechny. W powiecie iłżeckim na kilka dni „stanęły” wszystkie zakłady przemysłowe. Powszechnie domagano się podwyżek wynagrodzeń. Szczególnie gwałtowny przebieg przybrał strajk w Zakładach Starachowickich. – Po bezskutecznej prośbie do województwa o przydział kompanii wojska, starostwo ściągnęło z powiatu 40 policjantów, którzy w obawie uszkodzeń, obsadziło fabrykę robotników do tejże – pisało starostwo.

Z bezpieczeństwem na bakier

Wielokrotnie podkreślano przy tym wręcz fatalną pracę policji, nie starającą się ukrócić groźnego procederu. Doprowadziło to w konsekwencji do zmian w miejscowych służbach odpowiadających za bezpieczeństwo. Do tego czasu prawdziwą zmorą władz powiatowych oraz Wierzbnika stało się zapanowanie nad agitacją komunistyczną w miejscowych zakładach.
Z działalnością policji w powiecie wiązało się również zapobieganie przestępczości i zwalczanie szczególnie rozpowszechnionych w pierwszych latach niepodległej Polski napadów. – Policja była źle umundurowana i uzbrojona, bez instruowania działała opieszale, co wśród ludności wywoływało narzekania i brak zaufania do władz – pisano. Problemem było przede wszystkim przyjmowanie do policji niewłaściwych ludzi. – Policjanci rekrutują się przeważnie z ludzi, którzy zaledwie cokolwiek czytać i pisać umieją – oceniano policję w powiecie iłżeckim w 1920 roku. Mimo to już wtedy odnotowywano pierwsze sukcesy. – Przyaresztowano słynnego w tutejszym powiecie bandytę i herszta Lachowskiego. W trakcie dalszego śledztwa aresztowano jeszcze 24 członków jego bandy i 16 uczestników, w tym jednego sołtysa, razem 41 osób. Dokonali oni 11 napadów w tutejszym powiecie – pisano w raporcie z 1920 roku.
Odzyskanie przez Polskę niepodległości pozwoliło na rozwinięcie legalnej działalności politycznej. Jak wyglądała sytuacja polityczna w powiecie iłżeckim? W 1920 roku najsilniejsze wpływy miało tutaj lewicowe Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”. Poparcie dla ludowców zostało potwierdzone w wyborach do parlamentu 1922 roku. Zaraz za nim uplasował się prawicowy Chrześcijański Związek Jedności Narodowej.

Trudna codzienność

Aktywności komunistów w powiecie iłżeckim sprzyjał nie tylko przemysłowy charakter powiatu, ale również fatalne warunki aprowizacyjne i związane z tym niezadowolenie społeczne. – Aprowizacja u nas w powiecie nie stoi na wysokości i skutkiem czego nie odpowiada swemu zadaniu zupełnie – stwierdzono już kilka miesięcy po odzyskaniu niepodległości.
W powiecie iłżeckim panowała trudna sytuacja związana z rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych. W 1919 roku meldowano do Kielc, że choroby w regionie „grasują w całej pełni”. Skomplikowała się ona szczególnie mocno, po zlikwidowaniu dwóch szpitali epidemicznych – w Starachowicach i Siennie. Wszyscy chorzy trafiali do Iłży. Szpital ten był przepełniony, niedostatecznie wyekwipowany oraz brakowało mu funduszy na bieżącą działalność. Z pomocą przyszło starostwo powiatowe w Wierzbniku, które przejęło szpital. Do zarządzeń służb sanitarnych niechętnie podchodziła miejscowa ludność, nierzadko utrudniając im działania.
Nadal jednym z głównych problemów dla mieszkańców Wierzbnika był brak kanalizacji i wodociągów. W 1922 roku wybudowano łaźnię miejską, w której przeprowadzano również dezynfekcje. Mieszkańcom Wierzbnika brakowało przede wszystkim szpitala.
1922 rok przyniósł zasadnicze zmiany w działalności władz powiatowych i miejskich w wielu częściach Kielecczyzny. – Samorząd gminny wchodzi stopniowo na tory racjonalnego rozwoju. Członkowie gmin wiejskich przyzwyczajeni jeszcze do niedawna do tego, że za nich myśleli inni – czy to rosyjski naczelnik powiatu razem z pisarzem gminnym, czy okupacyjny szef powiatu – dziś oswoili się już z zasadą samorządności, poczuli swoją odpowiedzialność za bieg spraw w gminie i coraz więcej poczynają się nimi interesować – stwierdzono w jednym z raportów.

Podziękowania i przyrzeczenia

- Zebrani w Wierzbniku w dniu 11 marca 1919 roku członkowie pierwszego po wydaleniu okupantów i utworzeniu Rządu Polskiego, sejmiku powiatu iłżeckiego, wybrani w myśl dekretu Naczelnika Państwa z 5 grudnia 1918 roku, w poczuciu wielkości dziejowego momentu zakładania podwalin pod nowopowstałą Wielką Zjednoczoną Polskę i ważności prac Sejmu Ustawodawczego nad Konstytucją Państwową jednogłośnie uchwalili zwrócić się do wysokiego Sejmu z wyrazami uznania za wykonaną już pracę zaznaczając, że w dniu dzisiejszym przyjmują na siebie obowiązki roztoczenia opieki nad powiatem i zgodnej współpracy nad jego kulturalnym i ekonomicznym rozwojem. Mając ciągle na widoku dobro kraju i podporządkowując się uchwałom Sejmu i rozporządzeniom Rządu Polskiego podnoszą zgodny okrzyk: „Niech żyje Wolna i Zjednoczona Republika Polska, niech żyje i owocnie pracuje Sejm Ustawodawczy, niech żyje Naczelnik Państwa i Wódz naszej armii Józef Piłsudski – pisano w rezolucji sejmiku iłżeckiego skierowanej do najwyższych gremiów państwowych w Warszawie

Wierzbnik ze Starachowicami

Już w listopadzie 1918 roku rada miejska Wierzbnika wystąpiła z postulatem przyłączenia do niego osady Starachowice. Tą kwestią zajęto się również w lutym 1919 roku. Wraz z upływem lat Wierzbnik oraz Starachowice stawały się „jednolitym organizmem” z całym systemem powiązań społeczno-ekonomicznych. Starachowickich. 18 kwietnia 1931 roku rada miejska w Wierzbniku podjęła decyzję o przyłączeniu całych Starachowic, jednocześnie proponując zmianę nazwy miasta na Wierzbnik-Starachowice.

Wideo

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

G
Gość

Szkoda,że jakoś nie przebija się do swiadomosci władz Starachowic,że ten Jedynak Józef burmistrz z przełomu lat 1918-1919 to jeden z bardziej zasłużonych oficerów polskiego wywiadu II R.P. P. Imieniem P. M.Kaczynskiej nazwano ulice.Jest też obywatelem honorowym. I dobrze. Jedynak był sekretarzem w Moskwie przy ambasadorze Grzybowskim. Komórka polskiego wywiadu KJD w Moskwie była najdłużej działająca w historii polskiego wywiadu II R.P. On nią kierował. Jakoś ten Jedynak nie ma nawet jednego metra kwadratowego gruntu w tych Starachowicach .....co by wiedzieli,że to Naczelnik VII - ki pierwszego zestawu Sztabu Generalnego 1918 - 1921. Oj wstydźcie się włodarze Starachowic. 😎

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3