82 lata temu powstało Polskie Państwo Podziemne. To był prawdziwy fenomen na światową skalę, który nie powstał nigdzie wcześniej

Tomasz Trepka
Leopold Okulicki, dowódca Armii Krajowej aresztowany przez NKWD.
Leopold Okulicki, dowódca Armii Krajowej aresztowany przez NKWD.
27 września 1939 roku utworzono Służbę Zwycięstwa Polski. Data stanowi symboliczny początek Polskiego Państwa Podziemnego, które stanowiło fenomen na światową skalę.

Przegrana wojna obronna w 1939 roku nie oznaczała upadku państwa polskiego. Rozpoczęła nowy etap walki o odzyskanie niepodległości. Tworzenie struktur Polskiego Państwa Podziemnego było procesem wieloetapowym. Zaczął się on już w końcowych dniach września 1939 roku. Jak podkreślają historycy zajmujący się konspiracją w okresie II wojny światowej, Polskie Państwo Podziemne było tworem jedynym w swoim rodzaju, prawdziwym fenomenem, które nie powstało nigdzie wcześniej.

Państwo polskie nadal trwa

Wszystko zaczęło się w oblężonej przez Niemców Warszawie. 27 września 1939 roku powołano do życia Służbę Zwycięstwa Polski na czele z generałem z generałem Michałem Tokarzewskim–Karaszewiczem na czele. Celem organizacji była walka o wyzwolenie Polski w granicach przedwojennych, odtworzenie i reorganizacja armii polskiej oraz powołanie tymczasowych ośrodków władzy.
Organizacja szybko uległa przekształceniu w Związek Walki Zbrojnej, co nastąpiło 13 listopada 1939 roku i wpisuje się w kalendarium najważniejszych dat związanych z Polskim Państwem Podziemnym. Celem powołania Związku Walki Zbrojnej było doprowadzenie do scalenia rodzącej się od września 1939 konspiracji na ziemiach okupowanych przez Niemcy i Związek Sowiecki.
Pod koniec 1939 roku działało kilkadziesiąt organizacji wojskowych i politycznych, jednak wiele z nich było słabo zakonspirowanych i ich członkowie padali ofiarami aresztowań. Tak było między innymi na Kielecczyźnie. W Kielcach i Skarżysku-Kamiennej działała Organizacja Orła Białego. Major Henryk Dobrzański „Hubal” powołał do życia Okręg Bojowy Kielce. Funkcjonowały również mniejsze organizacje – w Staszowie, Ostrowcu Świętokrzyskim oraz Wąchocku. Wszystkie dążyły do scalenia swojego wysiłku zbrojnego.
Ważne zmiany przyniósł 1942 rok. Związek Walki Zbrojnej został przemianowany na Armię Krajową. Oznaczało to, że wysiłek trzonu wojskowych struktur Polskiego Państwa Polskiego został zrównany z wysiłkiem ponoszonym przez Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie.

Nie tylko partyzantka

Procesowi tworzenia konspiracyjnych struktur cywilnych Polskiego Państwa Podziemnego towarzyszyło wiele problemów. Stronnictwa polityczne Polska Partia Socjalistyczna Wolność Równość Niepodległość (WRN), Stronnictwo Ludowe „Roch”, Stronnictwo Narodowe oraz Stronnictwo Pracy były reprezentowane w Politycznym Komitecie Porozumiewawczym (następnie Krajowej Reprezentacji Politycznej). 16 kwietnia 1940 roku polski rząd na uchodźstwie ustalił ostateczny kształt Polskiego Państwa Podziemnego. Jego struktury miały opierać się trzech filarach: organizacji wojskowej (Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej), Delegatach Rządu RP na Kraj dla poszczególnych obszarów okupacji (niemieckiej, sowieckiej oraz Generalnego Gubernatorstwa) i porozumieniu stronnictw politycznych. Jedną z najważniejszych zadań stało się stworzenie podziemnej administracji podległej polskiemu rządowi w Londynie. Poza strukturami Polskiego Państwa Podziemnego pozostali, podporządkowani Związkowi Sowieckiemu, komuniści.
Polskie Państwo Podziemne rozwinęło działalność na wielu płaszczyznach. Była to nie tylko walka zbrojna, dywersja i wywiad, ale również pomoc ludności cywilnej, w tym żydowskiej, prowadzenie propagandy, tajnego nauczania oraz stworzenie systemu sądownictwa. Z czasem Polskie Państwo Podziemne objęło zasięgiem teren całej przedwojennej Rzeczpospolitej.

Dramatyczny koniec

Niestety, ale wydarzenia z lat 1944 – 1945 rok nie przyniosły wyzwolenia Polski. Na dodatek na żołnierzy i członków Polskiego Państwa Podziemnego spadły sowieckie represje. Zapanował wszechobecny terror. Taka sytuacja miała miejsce również na Kielecczyźnie. Między innymi w Końskich za przynależność do AK zatrzymano sierżanta Mieczysława Zasadę „Wrzosa” czy podporucznika Wilhelma Zamorę „Owczarka”. Zostali oni zesłani do kopalni węgla w Donbasie w głębi Związku Sowieckiego. Więzienia sowieckie i aparatu bezpieczeństwa szybko zapełniły się bohaterami z okresu niemieckiej okupacji. Żołnierzy Armii Krajowej oraz członków Polskiego Państwa Podziemnego próbowano dyskredytować na wszelkie możliwe sposoby, między innymi zarzucając im kolaborację z Niemcami. Ci, którzy uniknęli aresztowań znów zmuszeni zostali do ukrywania się. Był to początek niepodległościowej konspiracji antykomunistycznej.

Mobilnych ołtarzy jednak nie będzie?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie