Bitwa partyzancka pod Rząbcem – tak było naprawdę

Tomasz Trepka
Dowództwo Brygady Świętokrzyskiej Czytelnik2@poczta.fm/Archiwum
8 września 1944 roku, w okolicach wsi Rząbiec w powiecie włoszczowskim, doszło potyczki partyzanckiej, która wkrótce doczeka się ekranizacji. Obecnie trwają zdjęcia do filmu fabularno-dokumentalnego przypominającego tamtą historię. Rząbiec jest położony w gminie Włoszczowa. Spośród innych wsi wyróżnia go tablica upamiętniająca wydarzenia sprzed 72 lat. We wrześniu 1944 roku w jego okolicach doszło do starcia żołnierzy sformowanej kilka tygodni wcześniej, Brygady Świętokrzyskiej Narodowych Sił Zbrojnych z oddziałami Armii Ludowej oraz sowieckimi grupami dywersyjnymi.

Przez lata rządzonej przez komunistów Polski obowiązywała jedna wersja wydarzeń - bohaterami byli partyzanci z wspierającej sowiecki porządek Armii Ludowej i wspomagający ich żołnierze sowieccy. Przedstawiciele Fundacji Odzyskajmy Naszą Historię podjęli się zadania odkłamania i ukazania rzeczywistego przebiegu zajść z jesieni 1944 roku.

Komuniści przeciw komunistom
Późną wiosną lub wczesnym latem 1943 roku, w rejon Włoszczowy przybyła z okolic Krakowa grupa Armi Ludowej pod dowództwem kapitana Tadeusza Grochala „Tadka Białego”. Oddział ten zajmował się głównie bandytyzmem – napadami na dwory ziemiańskie czy nakładaniem przymusowego podatku – oficjalnie nazywanymi „aprowizacją”.

Przed przybyciem na Kielecczyznę, jedną z jego najsłynniejszych akcji było zaatakowanie posterunku żandarmerii niemieckiej, która skończyła się tragicznie dla miejscowej ludności. – 17 maja 1943 roku podczas jarmarku w Żarnowcu, partyzanci zaatakowali niemiecki posterunek. W wyniku walki padło 6 Niemców i 8 granatowych policjantów. Partyzanci słabsi liczebnie wycofali się w lasy. Żandarmi otoczyli ludność, zebraną na jarmarku z której wybrali na rozstrzelanie 70 osób z czego na miejscu rozstrzelali 48, a wiele wywieźli do obozów i na roboty – donosiła prasa konspiracyjna.

W tej sytuacji napięcie na linii oddział Armii Ludowej – lokalna społeczność sięgnęło zenitu. Dodatkowego smaczku historii grupy „Tadka Białego” dodaje fakt konfliktu jaki wybuchł między Grochalem, a innym komunistycznym partyzantem, Stanisławem Olczykiem „Garbatym”, który działał na terenie obecnego powiatu włoszczowskiego. W jego wyniku doszło do walk, które skończyły się rozbiciem grupy „Garbatego”. Olczykowi cudem udało się zbiec. Co istotne bardziej śmierć groziła mu z rąk jego komunistycznych kolegów, a nie niemieckiego okupanta.

Obława na „Tadka Białego”
Pozbycie się konkurencji nie oznaczało jednak dla Grochala końca kłopotów. Działania jego oddziału była tak dotkliwe, że miejscowa ludność interweniowała nawet u niemieckiej żandarmerii prosząc ją o pomoc w zlokalizowaniu tych jak się wyrażano bandytów.

Do obławy na „Tadka Białego” i ochrony włoszczowskiej społeczności włączyły się także struktury Armii Krajowej oraz podziemia narodowego. Grochal przypisywał im wyłącznie niechęć do komunistów, nie chcąc dostrzec problemu w dokonywanych przez jego podwładnych rekwizycjach. – Terroryzując naszą ludność chcieli ją zastraszyć i oderwać od walki z okupantem. Natomiast we dworach obszarniczych powystawiali straż ochronną składającą się z członków Armii Krajowej, aby nie dopuścić do aprowizowania się naszego oddziału. Prawie co noc udając się gwardziści na akcję byli ostrzeliwani przez bojówki akowskie – wspominał Tadeusz Grochal.

W tropienie „Tadka Białego” zaangażowała się między innymi grupa Armii Krajowej dowodzona przez podporucznika Mieczysława Tarchalskiego „Marcina”. We wsi Karczowice [obecnie leżące na styku województw małopolskiego, świętokrzyskiego oraz śląskiego – redakcja], Grochal wpadł na podporucznika Przemysława Szyca „Ludwika”. Dzięki obławie udało się rozbić komunistów w rejonie Włoszczowy.

Pomoc z Ukrainy…
Jak się jednak wkrótce okazało nie był to koniec działalności oddziału „Tadka Białego”. W kwietniu 1944 roku, przebywający w Moskwie polscy komuniści, powołali w Szpanowie na Ukrainie Polski Sztab Partyzancki. Zajmował się on szkoleniem ludzi, którzy po przerzuceniu na okupowane przez Niemców tereny, zajmowali się odnajdowaniem działaczy komunistycznych, wywiadem politycznym i wojskowym, tworzeniem oddziałów dywersyjno–szpiegowskich.
Przede wszystkim dzięki pomocy zrzuconego ze wschodu sprzętu bojowego, udało się wznowić działanie grupie Tadeusza Grochala. W krótkim okresie czasu zebrał on oddział liczący około 100 osób. Badający działania tej grupy historycy podkreślają, że niewiele można powiedzieć o jego akcjach antyniemieckich. Powrócono do napadów i rabunków, siejąc postrach pośród Polaków mieszkających w okolicy Włoszczowy.

…i z Moskwy
Po otrzymaniu wsparcia logistycznego Grochal za sprawę priorytetową przyjął wzięcie odwetu za rozbicie jego oddziału w Karczowicach. Stał na czele grupy dokonującej regularnych morderstw na żołnierzach Armii Krajowej, z czym się nawet nie krył. – Aby poskromić reakcyjne perfidne poczynania Sekretarz Obwodu [Polskiej Partii Robotniczej w Częstochowie – redakcja] wyraził zgodę na przeprowadzenie odwetu za walkę pod Karczowicami i za mordy indywidualne i za denuncjowanie Polskiej Partii Robotniczej do gestapo i wydał polecenie rozstrzelać dowódcę kompanii Armii Krajowej w miejscowości Przełaj (obecnie gmina Sędziszów, powiat jędrzejowski) – Sochackiego, Kowala Władysława – członka wywiadu obwodu Armii Krajowej, komendanta Batalionów Chłopskich pod płaszczykiem Armii Krajowej - Zasadę i jeszcze jednego z członków tejże organizacji zlikwidować […] Wyrok został wykonany – wspominał po latach Tadeusz Grochal.

Pomoc dla „Tadka Białego” nadeszła także z Moskwy. W lipcu 1944 roku przerzucono w rejon Włoszczowy, kilkunastoosobową grupę dywersyjno-wywiadowczą NKGB (Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego, urząd w Związku Radzieckim zajmujący się wywiadem, dywersją , szpiegostwem – redakcja) o kryptonimie „Szturm”. Na jej czele stał kapitan Iwan Karawajew. Już wkrótce obie organizacje zaczęły się rozrastać, między innymi dzięki napływowi dezerterów z armii niemieckiej . Byli to przede wszystkim Gruzini oraz Ormianie, którzy wcześniej czynnie wspierali niemieckiego okupanta w akcjach pacyfikacyjnych powiatu włoszczowskiego.

Bitwa pod Rząbcem
Komuniści, bitwę pod Rząbcem przedstawiali jako niespodziewaną ofensywę, bezsensowną, która prowadziła jedynie do „bratobójczych walk”. Kolportowano informacje,że wsparcia Brygadzie Świętokrzyskiej miał udzielić duży oddział niemiecki.

– Klika najokrutniejszych kreatur, reprezentujących czarną reakcję współpracującą z Niemcami i noszącą niegodne imię Narodowych Sił Zbrojnych, rozpoczyna bratobójczą walkę (…) Siedząc dostatnio na cuchnącym cielsku walącego się z nóg Niemca – podnoszą dłoń, zabryzganą krwią rodaków i zbójecki kindżał pragną zanurzyć znów w piersiach Polaków. (…) Atamański Bohun [mowa o pułkowniku Antonim Szackim „Bohunie”, dowódcy Brygady Świętokrzyskiej – redakcja] o kłach polakożerczych i ponury od zbrodni Ząb [mowa o majorze Leonardzie Zub-Zdanowiczu „Zębie”, szefie sztabu Brygady Świętokrzyskiej – redakcja], przy pomocy 2000 Niemców rozbroił żołnierzy i wymordował waszych kolegów, waszych braci i ojców, którzy byli tylko winni tyle, że walczyli o wolność i potęgę Polski – pisano niedługo po bitwie pod Rząbcem na łamach komunistycznej prasy.

Budowanie obrazu bitwy pod Rząbcem, jakoby Niemcy wraz z „polskimi sojusznikami spod znaku Narodowych Sił Zbrojnych” zaatakowali niewinnych partyzantów sowieckich oraz Armii Ludowej było konsekwentnie realizowane w kolejnych latach istnienia Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Rzeczywistość dla komunistów była jednak brutalna. To oni sprowokowali Brygadę Świętokrzyską, która zwalczała przejawy bandytyzmu oraz sympatii komunistycznych. Konflikt osiągnął jednak swoje apogeum, kiedy w zasadzkę Armii Ludowej wpadło kilku żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. Dalszy rozwój wypadków był szybki.

– Natychmiast po otrzymaniu meldunku (o zatrzymaniu przez komunistów członków Brygady – redakcja) 1 kompania, a za nią 202 pułk piechoty ruszyły z odsieczą. Bolszewicy z miejsca chcieli rozstrzelać cały patrol,ale wzięto wszystkich na przesłuchania . W czasie przesłuchań wpadła 1 kompania w sam środek obozu nieprzyjaciela, reszta 202 pułku piechoty, otoczyła nieprzyjaciela od południowego-zachodu. Zaalarmowany 204 pułk piechoty zajął pozycję na południowym-wschodzie, wschodzie i północnym-wschodzie od obozu. Manewr 1 kompanii zupełnie zaskoczył nieprzyjaciela, który nie mógł wykorzystać swojego położenia obronnego (rowy strzeleckie). Zabrani z patrolu szybko rozbroili zaskoczonych bolszewików, wprowadzając swym ogniem ze środka jeszcze większe zamieszanie. Po zdobyciu rowów strzeleckich, sytuacja została opanowana – pisano w Kronice Brygady Świętokrzyskiej.
Mimo to Karawajewowi oraz Grochalowi udało się zbiec z grupą około 10 partyzantów. Brygada Świętokrzyska straciła jednego żołnierza, a kolejny został ciężko ranny. Komuniści natomiast ponieśli duże straty – 34 zabitych i około 30 rannych. Ponadto wzięto do niewoli 67 żołnierzy sowieckich oraz 40 Polaków.

Epilog
Bitwa pod Rząbcem miała swój dalszy ciąg. Kilka godzin po zakończeniu bitwy, przed wymarszem wybuchł bunt sprowokowany przez sowieckich partyzantów, chcących uciec z niewoli. – Został on z całą bezwzględnością ugaszony. Straty własne w czasie tłumienia buntu: Dwóch ciężko rannych (zmarli), trzech ciężko rannych. Straty nieprzyjaciela: 67 zabitych – zapisano w Kronice Brygady. Śmierć ponieśli wyłącznie Rosjanie, jeńców polskich puszczono wolno. Nie można wykluczyć, że część z sowieckich dywersantów została rozstrzelana już po stłumieniu buntu – jako przykład bezkompromisowości w walce z drugim okupantem. Brygada Świętokrzyska po bitwie pod Rząbcem wzbogaciła się o kilka działek, kilkadziesiąt pistoletów, granaty, materiały wybuchowe oraz amunicję.

Film
„Bitwa pod Rząbcem – historia prawdziwa” – taki tytuł nosi film fabula-rno-dokumentalny, do którego zdjęcia powstają między innymi w skansenie w Tokarni oraz okolicach Włoszczowy. Reżyserem filmu jest Krzysztof Dziewięcki. Odtwórcą jednej z głównych ról jest kielecki aktor Edward Janaszek

Wideo

Komentarze 34

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

T
Tur

Prawda jest taka jaką pamietaja mieszkańcy tamtych okolic.Oddziałbohaterskiego tadka Białego rzeczywiście zatrzymał patrol NSZ który przy pomocy mahajek pobił chłopów którzy deklarowali sympatię do AL. i na dodatek nie bardzo chcieli podporządkowac się dworowi którego dziedzic byl przyjacielem BOhuna i chetnie gościł gestapowców. Bohun postanowił uwolnić kamratówod zasłużonej kary i szybko powiadomil swojego przyjaciela szefa radomskiego gestapo Fuchsa , który skierował mu do pomocy grupę żandarmerii/wspólnie okrazyli i rozbili oddział Tadka Białego a ujętych partyzantów AL i skoczków radziecki rozstrzelali.Niech nikt nie gloryfikuje tych sługusów hitlerowaskich. Dobre jest lansowane obecnie stwierdzenie ze "ludność prosiła" ta "ludność" to dwory a nie prości ludzie. dwory rzeczywiscie chętnie gościły Bohuna i jego kumpli z gestapo.A AL rzeczywiście obowiązek aprowizacji nakładało na dwory a nie na biednych chłopów tak jak tjaśnie panów" Wieczna chwała i pamięc bohaterskim partyzantom AL.Oni naprawdę walczyli

R
RR

koniec świata.Niedłogo dowiem się od "historyków" że Polskę to wyzwoliło NSZ, które tylko się modliło i walczyło o "niepodległość".Oni byli sa i będa zdrajcami i hitlerowskimi sługusami a po wojnie bandytami. prawdziwymi partyzantami byli AL , AK i BCh.zadne zakłamane obecnie rewelcje tego nie zmienią. Tych zwyrodnialców zbrodnie nie zostaną zapomniane. i nie przypisujcie dla AL wyimaginowanychn"zbrodni" Ludność kielecczyzny czy lubelszczyzny po dziś dzien czzi pamięc partyzantów AL.O bandytach z NSZ nikt tam dobrego słowa nie powie

G
Gość
W dniu 19.09.2016 o 15:02, stefan napisał:

Trochę historii, wpisz IPN - co wiadomo o bitwie w Rząbcu w 1943 r,Następnie NSZ - wikipedia, Brygada Świętokrzyska - wikipedia, Brygada Świętokrzyska - GW. Karbowiak o NSZ.Czytaj dokładnie a dowiesz się jak było w tamtym czasie.

Żeby znać trochę faktów historycznych to przede wszystkim trzeba chcieć a nie obrażać innych a szczególnie tych co nie żyją i nie mogą się bronić, trochę szacunku dla nieżyjących.
G
Gość

GL/AL ty byli bandyci mordujący chłopów i Żydów,Korczyński zwany generałem AL miał po wojnie sprawę o wymordowanie Żydów.

Ci bojownicy trudnili się zwykłym rabunkiem .

G
Gość

Kolejny raz nadtępna ekipa fałszuje historię. Teierdząc, że jest prawdziwa.

M
Marek
W dniu 16.09.2016 o 14:56, stefan napisał:

Na przedstawionym zdjęciu są w mundurach,rok 1943 skąd oni mają te mundury.Jak wiem od czynnych członków GL/AL ,to nie było ich stać na broń nie mówiąc o umundurowaniu.Oddziały GL broń mieli jak zdobyli w trakcie walki z  hitlerowcami.Szkalując teraz GL/AL piszesz historię niezgodną z prawdą.Jak się nie wie to lepiej nie zabierać głosu i nie obrażać innych.

Banda  " garbatego "  zabiła mojego dziadka w dniu 11 lipca 1943r pod Rząbcem.

G
Gosc
W dniu 14.09.2016 o 19:24, gosc napisał:

Jak nie masz nic do powiedzenie . to lepiej nic nie pisz.

P
Prawda
W dniu 12.09.2016 o 16:51, Gość napisał:

Wstyd to teraz ten stek bzdur wysłuchiwać o tej wymyślonej bitwie pod Rząbcem. Ty Agnieszko to nie masz się czego wstydzić.

s
stefan

Trochę historii, wpisz IPN - co wiadomo o bitwie w Rząbcu  w 1943 r,Następnie  NSZ - wikipedia, Brygada Świętokrzyska - wikipedia, Brygada Świętokrzyska - GW.  Karbowiak o NSZ.Czytaj dokładnie a dowiesz się jak było w tamtym czasie.

s
stefan

Sprawa jest tragiczna, jak nie masz nic do powiedzenia to nie obrażaj innych, szczególnie tych co nie mogą się bronić,odeszli na wieczny spoczynek, uszanuj ich pamięć.

J
Janusz J-M

Sprawa jest tragiczna,a tu pofajdańcy ujadają!

t
tyle na temat
W dniu 16.09.2016 o 14:56, stefan napisał:

Na przedstawionym zdjęciu są w mundurach,rok 1943 skąd oni mają te mundury.Jak wiem od czynnych członków GL/AL ,to nie było ich stać na broń nie mówiąc o umundurowaniu.Oddziały GL broń mieli jak zdobyli w trakcie walki z  hitlerowcami.Szkalując teraz GL/AL piszesz historię niezgodną z prawdą.Jak się nie wie to lepiej nie zabierać głosu i nie obrażać innych.

GL/AL mieli co najwyżej świnie lub kury co pokradli chłopu ,bo tym się trudnili,łupieniem polskiego chłopa !

s
stefan

Na przedstawionym zdjęciu są w mundurach,rok 1943 skąd oni mają te mundury.Jak wiem od czynnych członków GL/AL ,to nie było ich stać na broń nie mówiąc o umundurowaniu.Oddziały GL broń mieli jak zdobyli w trakcie walki z  hitlerowcami.Szkalując teraz GL/AL piszesz historię niezgodną z prawdą.Jak się nie wie to lepiej nie zabierać głosu i nie obrażać innych.

g
gosc
W dniu 13.09.2016 o 16:52, Gość napisał:

  Odpowiadam, chciałeś być śmieszny,a wyszło żeś głupi

Jak nie masz nic do powiedzenie . to lepiej nic nie pisz.

G
Gosc

Śmieszny to ty jestes i głupi

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3